Krótkie, ledwie zauważalne mrugnięcie żarówki w momencie startu pralki albo czajnika to normalny spadek napięcia przy rozruchu silnika lub grzałki i samo w sobie nie jest awarią. Problemem robi się przygasanie wyraźne, trwające dłużej niż ułamek sekundy, narastające z tygodnia na tydzień albo idące w parze z innymi objawami przy tablicy.
Kiedy przygasanie jest normalne, a kiedy nie
Normalne jest krótkie mrugnięcie w chwili, gdy silnik pralki albo grzałka czajnika zaczyna pobierać prąd. Prąd rozruchowy jest przez ułamek sekundy wyższy niż podczas dalszej pracy, napięcie w tym momencie lekko siada i światło na to reaguje. To zjawisko znam z niemal każdej instalacji, nowej i starej, i samo w sobie nie oznacza usterki.
Nienormalne jest przygasanie, które trwa dłużej niż moment startu urządzenia, powtarza się coraz częściej albo obejmuje więcej niż jedno źródło światła naraz. Nienormalna, i dużo groźniejsza, jest też odwrotność: światło zamiast przygasać, jaśnieje. To wymaga natychmiastowej reakcji, a nie umawiania terminu.
Prosty podział, który sam stosuję: chwila kontra stan. Przygasanie, które mija, gdy urządzenie już pracuje stabilnie, to efekt chwilowego poboru prądu przy rozruchu. Przygasanie, które utrzymuje się przez cały czas pracy pralki czy czajnika, albo pojawia się nawet bez włączania niczego nowego, wskazuje na coś innego niż zwykły rozruch silnika lub grzałki.
Co najczęściej powoduje przygasanie światła
Najczęściej winna jest stara instalacja ze wspólnym obwodem oświetlenia i gniazd, luźne połączenie albo, rzadziej, uszkodzony przewód neutralny. Przyczyny sprawdzam w takiej kolejności, w jakiej się powtarzają na wizytach.
- Stara instalacja ze wspólnym obwodem oświetlenia i gniazd. Cienkie albo aluminiowe przewody i długie trasy od rozdzielnicy oznaczają większy spadek napięcia pod obciążeniem, więc światło na tym samym obwodzie co pralka czy czajnik reaguje najsilniej. Jak rozpoznać, że instalacja jest już na granicy, opisuję we wpisie o tym, kiedy wymienić instalację elektryczną.
- Luźne albo nadpalone połączenie. W puszce, w rozdzielnicy albo przy liczniku styk, który grzeje się pod obciążeniem, dodaje oporność w miejscu, którego z zewnątrz nie widać.
- Uszkodzony przewód neutralny. Przy zasilaniu trójfazowym przerwa w neutralnym w WLZ albo w złączu rozkłada napięcie nierówno: w jednej części mieszkania spada, w innej rośnie ponad normę i wtedy żarówki świecą wyraźnie jaśniej, a urządzenia się palą.
- Problem po stronie sieci. Gdy przyczyna leży poza budynkiem, przygasa też u sąsiadów.
Praktyczna wskazówka, która ułatwia rozmowę przez telefon: obwód, na którym przygasa światło, prawie zawsze jest tym samym, do którego podłączona jest pralka czy czajnik. Jeśli światło w innym pokoju, na osobnym obwodzie, przygasa tak samo mocno w tym samym momencie, przyczyna leży bliżej początku instalacji, czyli w rozdzielnicy, przy liczniku albo w WLZ, a nie w pojedynczym obwodzie gniazdkowym.
Cztery pytania, które rozstrzygają diagnozę
Zanim jeszcze przyjadę, przez telefon ustalam cztery rzeczy, które w dużej mierze mówią, gdzie szukać przyczyny.
- Czy przygasa w całym mieszkaniu, czy tylko na jednym obwodzie.
- Czy zjawisko trwa wyłącznie w chwili startu urządzenia, czy przez cały czas jego pracy.
- Czy sąsiedzi zgłaszają to samo.
- Czy przygasanie narasta z tygodnia na tydzień, czy wygląda tak samo od dawna.
Pierwsze pytanie odróżnia usterkę pojedynczego obwodu od problemu bliżej rozdzielnicy czy licznika. Drugie pokazuje, czy to zwykły rozruch urządzenia, czy coś, co trwa przez cały czas jego pracy. Trzecie mówi, czy szukać przyczyny w mieszkaniu, czy zgłosić sprawę do operatora. Czwarte podpowiada, czy można to jeszcze obserwować, czy sprawa robi się pilniejsza z każdym dniem.
Tanie żarówki LED ze słabym zasilaczem potrafią reagować na chwilowe spadki napięcia mocniej niż porządne, więc jeśli oświetlenie wymieniłeś niedawno na LED, samo to bywa powodem, że dopiero teraz zauważasz coś, co wcześniej umykało. To inny temat niż miganie samych diod na ściemniaczu, o którym piszę we wpisie dlaczego LED-y migają na ściemniaczu: tam chodzi o dobór żarówki i ściemniacza, nie o obciążenie sieci.
Kiedy to pilne i wyłączasz od razu
Pilne jest to, co dzieje się razem z jaśnieniem, trzaskami albo zapachem, nie samo przygasanie przy starcie urządzenia. Jeśli światło zamiast przygasać wyraźnie jaśnieje, słyszysz trzaski lub brzęczenie od strony tablicy, czujesz zapach spalenizny albo obudowa rozdzielnicy jest ciepła w dotyku, wyłącz główny wyłącznik w rozdzielnicy (a jeśli nie wiesz, który to, wyjmij z gniazdek duże odbiorniki) i dzwoń od razu.
Jaśnienie to typowy objaw przerwy w przewodzie neutralnym i potrafi zniszczyć podłączony sprzęt w ciągu kilku minut, nie godzin. Duże odbiorniki to w praktyce pralka, zmywarka, piekarnik, ekspres, suszarka, wszystko, co akurat pracuje w danej chwili. W takiej sytuacji dzwoń na moje pogotowie elektryczne w Łodzi o dowolnej porze.
Samo przygasanie przy starcie pralki czy czajnika, bez tych dodatkowych objawów, jest sprawą planową. Umawiamy termin, przyjeżdżam, mierzę i mówię, co dalej. Nie ma potrzeby zrywać się z łóżka w nocy z powodu samego przygasania, jeśli nic więcej się przy tym nie dzieje.
Gdy przygasa też u sąsiadów
Jeśli sąsiedzi mają dokładnie to samo, problem nie leży w Twojej instalacji, tylko przed Twoim licznikiem. Są wtedy dwie możliwości. Gdy przygasa w całym budynku albo na całej ulicy, przyczyna jest w sieci operatora i zgłoszenie kierujesz pod numer 991. Gdy przygasa tylko na Twojej klatce, winna bywa instalacja wspólna budynku, czyli WLZ, i wtedy sprawę zgłaszasz zarządcy albo administracji. Więcej o tym, gdzie kończy się robota operatora, a zaczyna moja, piszę we wpisie pogotowie energetyczne czy elektryk. Zapytanie sąsiadów zajmuje chwilę i oszczędza Ci czekania na wizytę, która nie rozwiąże problemu od strony mieszkania.
Co robię, żeby znaleźć przyczynę
Zaczynam od pomiaru napięcia bez obciążenia i pod obciążeniem, czyli sprawdzam, jak bardzo napięcie faktycznie siada, gdy włączasz pralkę czy czajnik. Pomiar pod obciążeniem pokazuje realny spadek w warunkach, w których zjawisko faktycznie występuje, a nie w spoczynku, gdzie wszystko wygląda poprawnie. Do tego kontroluję połączenia w rozdzielnicy i w puszkach na trasie do obwodu, bo to tam najczęściej siedzi luźny albo nadpalony styk.
Pomiar impedancji pętli zwarcia pokazuje, czy trasa od rozdzielnicy do gniazdka ma za dużą rezystancję, co samo w sobie tłumaczy spadek napięcia pod obciążeniem. Naprawa zależy od tego, co znajdę na miejscu: poprawienie połączenia, wymiana nadpalonego odcinka przewodu albo rozłożenie pralki, zmywarki i kuchni na osobne obwody, żeby przestały się wzajemnie obciążać na jednej trasie.
Rozłożenie na osobne obwody rozwiązuje sprawę raz na zawsze, bo wtedy żaden pojedynczy odbiornik nie ciągnie na siebie tyle prądu, żeby światło na wspólnej trasie reagowało. Jeśli przyczyną okazuje się WLZ, czyli fragment instalacji wspólnej budynku, sprawa trafia do zarządcy, bo to już nie jest instalacja w Twoim mieszkaniu, tylko część wspólna, za którą odpowiada wspólnota albo spółdzielnia.
Przygasa światło? Zacznijmy od kilku pytań
Odpowiedzi na cztery pytania z tego wpisu wystarczą, żebym przez telefon wiedział, czego spodziewać się na miejscu, i umówił konkretny termin. Diagnozę i naprawę robię w ramach napraw instalacji elektrycznej, od pomiaru napięcia po poprawienie połączenia albo nowy obwód.