Ciepły zasilacz albo ładowarka telefonu to norma, bo grzeje się sam zasilacz, nie gniazdko. Ciepłe gniazdko albo wtyczka przy czajniku, grzejniku, pralce czy suszarce normą nie jest i oznacza słaby styk albo za duże obciążenie tego punktu.
Grzanie to etap przed iskrzeniem
Ciepłe gniazdko, które wciąż działa, to najwcześniejszy sygnał słabego styku, wcześniejszy niż iskrzenie i dużo wcześniejszy niż gniazdko, które przestaje działać. Co zrobić, gdy już doszło do trzasków i zapachu, opisałem we wpisie o iskrzącym gniazdku i swądzie spalenizny, a gdy punkt całkiem zamilkł, we wpisie o naprawie albo wymianie martwego gniazdka. Tutaj chodzi o gniazdko albo wtyczkę, które robią się wyraźnie ciepłe albo gorące w dotyku podczas pracy urządzenia.
Złapanie tego objawu wcześniej oznacza prostszą naprawę: wymianę gniazdka albo poprawienie zacisku, zanim dojdzie do przypalenia styków czy odkształcenia obudowy. Im dłużej ciepłe gniazdko pracuje bez zmian, tym więcej ciepła przechodzi przez ten sam słaby punkt, a rezystancja styku ma tendencję rosnąć, nie cofać się samoczynnie.
Co najczęściej powoduje grzanie się gniazdka lub wtyczki
Najczęściej winny jest poluzowany zacisk przewodu albo zużyte styki, rzadziej za duże obciążenie punktu przez dłuższy czas. Przyczyny sprawdzam w takiej kolejności, w jakiej się powtarzają.
- Poluzowany zacisk przewodu w gniazdku. Śruba trzymająca żyłę odpuściła z czasem, styk ma mniejszą powierzchnię kontaktu i grzeje się pod obciążeniem.
- Zużyte styki gniazdka. Wtyczka wchodzi luźno i się kiwa, bo sprężystość metalu w gnieździe spadła po latach wpinania i wypinania.
- Obciążenie blisko granicy przez dłuższy czas. Gniazdo 16 A to około 3,6 kW chwilowo, a przy pracy ciągłej grzejnika czy farelki rozsądnie jest zostawić większy margines. Przy pracy blisko granicy przez wiele godzin złącze grzeje się nawet bez żadnej usterki.
- Rozgałęźnik z kilkoma mocnymi odbiornikami naraz. Suma poborów prądu przechodzi przez jeden komplet styków, który nie był projektowany na taką sumę.
- Przewody aluminiowe. Utleniona powierzchnia aluminium zwiększa opór styku pod śrubą, a to typowa sprawa w starszych instalacjach. Jak rozpoznać aluminium bez rozkręcania czegokolwiek, pokazuję we wpisie o instalacji aluminiowej.
- Przedłużacz zwinięty na bębnie. Zwinięty kabel pod obciążeniem grzeje się znacznie mocniej niż rozwinięty, bo zwoje nie oddają ciepła.
- Uszkodzona wtyczka samego urządzenia. Winne bywa też samo urządzenie, nie gniazdko w ścianie.
Najczęściej to nie jedna z tych przyczyn działa w pojedynkę, tylko kombinacja dwóch: stary, aluminiowy przewód i jednocześnie mocny odbiornik pracujący godzinami. Wtedy nawet drobna usterka styku ujawnia się szybciej, niż gdyby ten sam obwód pracował lekko.
Prosty test, który zawęża winowajcę
Podłącz to samo urządzenie do innego gniazdka w mieszkaniu i sprawdź, czy zjawisko się powtarza. Grzeje się w każdym gniazdku, do którego je wpinasz: winna jest wtyczka albo samo urządzenie. Grzeje się tylko w jednym konkretnym gniazdku, niezależnie od tego, co do niego wpinasz: winne jest to gniazdko albo jego połączenie w ścianie. Ten test nie wymaga żadnych narzędzi ani rozkręcania czegokolwiek, tylko obserwacji.
Wynik testu mówi mi, od czego zacząć oględziny, ale ich nie zastępuje. Nawet gdy podejrzewam samą wtyczkę, i tak sprawdzam gniazdko, bo oba elementy mogły ucierpieć razem, zwłaszcza jeśli wtyczka była wpinana luźno przez dłuższy czas.
Po czym poznać, że przegrzanie już się zaczęło
Kilka śladów widać bez rozkręcania gniazdka: zbrązowiały albo odkształcony plastik wokół otworów, zapach przypominający rybę, bo tak pachnie przegrzane tworzywo osprzętu, i nadtopiony bolec samej wtyczki. Każdy z tych śladów oznacza, że temperatura w tym miejscu była już wysoka, nawet jeśli teraz gniazdko jest chłodne. Takie ślady nie znikają same i nie da się ich zamaskować nową ramką, bo dotyczą wnętrza gniazdka, nie tylko wyglądu z zewnątrz. Jeśli zauważysz którykolwiek z nich, tego gniazdka już nie używaj.
Dlaczego zabezpieczenie tego nie wyłącza
Zabezpieczenie w tablicy nie reaguje na grzejące się gniazdko, bo prąd płynący przez obwód jest normalny, w granicach, na jakie zabezpieczenie jest ustawione. Ciepło bierze się nie z nadmiaru prądu, tylko z rezystancji słabego styku. Wyłącznik nadprądowy pilnuje ilości prądu w obwodzie, a różnicówka tego, czy prąd nie ucieka do ziemi. Żadne z nich nie mierzy temperatury złącza. Dlatego to, że „korek nie wybija“, nie znaczy, że wszystko jest w porządku, a gniazdko potrafi grzać się miesiącami, zanim cokolwiek samo przerwie zasilanie.
Co robić od razu
To, co robisz dalej, zależy od tego, co dokładnie widzisz:
- Gniazdko ciepłe tylko podczas pracy konkretnego urządzenia, bez swądu. Odłącz sprzęt, przestań korzystać z tego gniazdka i umów naprawę planową, bez pośpiechu.
- Gniazdko ciepłe nawet bez niczego podłączonego, albo czuć przy nim swąd. Wyłącz obwód w tablicy i zadzwoń od razu, zamiast czekać do najbliższej okazji.
W obu przypadkach nie próbuj naprawiać gniazdka samodzielnie ani dokręcać niczego w środku.
Naprawa czy nowy obwód
Samo gniazdko wymieniam niemal zawsze, a nowy obwód prowadzę tylko wtedy, gdy przyczyną jest obciążenie albo stan przewodu w ścianie. Na samym dokręceniu śruby nie poprzestaję, bo styki, które raz się przegrzały, nie odzyskują sprężystości. Najczęściej wystarcza wymiana gniazdka i przycięcie nadpalonej żyły do zdrowego miejsca, w którym styk znowu trzyma pewnie. Gdy w puszce zostaje za mało przewodu do przycięcia albo aluminium przy zdejmowaniu kruszy się w palcach, trzeba doprowadzić do puszki nowy odcinek.
Gdy przyczyną jest samo obciążenie, czyli grzejnik, farelka albo suszarka pracująca regularnie blisko granicy gniazdka, rozwiązaniem nie jest mocniejsze gniazdko w tym samym miejscu, tylko osobny obwód dla tego odbiornika, bo wtedy pobór jednego urządzenia przestaje się liczyć razem z resztą punktów w pokoju.
Grzejące się gniazdko? Zacznijmy od telefonu
Przez telefon pytam, czy grzeje się samo gniazdko czy też wtyczka, czy dotyczy to jednego punktu czy kilku, i czy w grę wchodzi stary, aluminiowy obwód. Te odpowiedzi już mówią mi, czy jadę z gotowym gniazdkiem na wymianę, czy trzeba liczyć się z nowym odcinkiem przewodu. Naprawę, od wymiany gniazdka po nowy obwód dla mocnego odbiornika, robię w ramach napraw instalacji elektrycznej.